YAPAY ZEKA VE AKILLI SÖZLEŞMELER

0
972

İnsanlığa daha fazla özgürlük ve bireyselleşme getirmeyi amaçlayan “dijitalizm”, alışkın olduğumuz anlamdaki finans ve hukuk sistemlerinin sorgulanacağı günleri yaklaştırıyor. Bu anlamda okumakta olduğunuz yazının temelinde ise Blockchain ve Akıllı Sözleşmeler (Smart Contracts) var. Bu sistem ilk ortaya çıktığında teknoloji ile ilgilenmeyenler tarafından üzerinde durulmamıştı. Fakat bugün devletler tarafından dahi, bu konuda yasama faaliyetleri yapılacak kadar ciddiye alınıyor. Blockchain sadece ödeme biçimlerimizi değil, devlet yönetimini ve hukuk sistemini de temelden etkileyecek bir güce sahip. Özellikle, yapay zekanın entegre edilmesi ile daha da akıl’lanacak “akıllı sözleşmeler” ile günümüzdekinden çok farklı bir dünya düzeni gelecekte bizleri bekliyor.

Yapay zekanın bu konudaki önemine değinmeden önce kısaca Blokchain ve Akıllı Sözleşmeleri (Smart Contracts) inceleyelim.

1. BLOCKCHAIN VE BITCOIN

BLOCKCHAIN: Uçtan uca (peer to peer) bir para transferi sistemi.

Temel özellikleri:

a-Kriptolu oluşu

b- Hiçbir devlete, şirkete veya şahsa ait olmaması

c– Şeffaf oluşu

d– Aracı kişi veya kurumlar ile bu aracılara ödenen ücretleri gerektirmemesi.

BITCOIN ise Blockchain sisteminde kullanılan para birimi.

Temel özellikleri:

a-Kriptolu oluşu. Bu nedenle kripto para birimi (cryto currency) olarak adlandırılıyor.

b- Hiçbir devlete, şirkete veya şahsa ait olmaması

c-  Alanındaki tek örnek olmasa şimdilik en güçlü ve güvenilir olanı.

d- Diğer para birimlerinin aksine sonsuz üretiminin mümkün olmaması.

Bankalar şimdiden Blockchain teknolojisine adapte olmaya çalışıyor. Cnbce ‘nin 26 Temmuz 2017 tarihli haberinde de belirtildiği üzere;  Deutsche Bank, HSBC, KBCNatixis, Rabobank, Societe Generale ve Unicredit bankalarından oluşan konsorsiyum, bir Blockchain sistemi kurulması için IBM ile anlaştı[1].

Blockchain ile aracılar ortadan kalkıyor derken sadece finansal aracılardan değil, aynı zamanda hukuki aracılardan da bahsediyoruz. Bu sistemin kripto tekniği ile yaratılan Akıllı Sözleşme (Smart Contract) teknolojisi hiçbir hukuki danışmanlığa ihtiyaç olmaksızın, bugün avukatların en büyük faaliyet alanlarından biri olan sözleşme hazırlamayı otomatikleştiriyor.

  1. AKILLI SÖZLEŞMELER (SMART CONTRACTS)

İnternetin ilk yaygınlaşmaya başladığı yıllarda Nick Szabo[2], merkezi olmayan kayıtlar (ledgers) sayesinde akıllı sözleşmeler yapılabileceğini fark etti. “Böyle olursa şöyle olur” temeline dayanan sözleşmelerin otomatik olarak yapılmasının ileride mümkün olacağını ileri süren Szabo’nun teorisi, Blockchain teknolojisi sayesinde beklenen de erken bir zamanda bir gerçeğe dönüştü.

Szabo’nun “Smart Contracts” başlıklı 1994 tarihli makalesinde akıllı sözleşmeler:
“bir sözleşmenin koşullarını yerine getiren bilgisayarlı bir işlem protokolü” olarak tanımlanıyor[3]. Szabo’ya göre akıllı sözleşmeler; ödeme koşulları, borçlu uyrukları, gizlilik ve diğer sözleşme koşullarını düzenlerken aynı zamanda kötü niyetli ve hatalı durumların ortaya çıkma riskini ve güvenilir aracılara duyulan ihtiyacı en aza indirmektir. Bu hedefler aynı zamanda, dolandırıcılıktan doğacak kayıpları, olası yargılama ve icra masraflarını ve diğer işlem maliyetlerini de düşürmeyi ve hatta ortadan kaldırmayı da kapsamaktadır.

Akıllı sözleşmeler, bir sözleşmenin koşullarını içeren yazılım parçası olup, sistemde muhafaza ediliyor ve Blockchain işleten bilgisayar ağı tarafından denetleniyor. Parasal bir değeri olan (örneğin para transferinden ev satışına kadar) her türlü işlemi şeffaf, aracısız ve aracı ücretleri olmadan akıllı sözleşmeler ile gerçekleştirmek mümkün. Bu sözleşmelerin kurulması için notere veya avukata ihtiyaç bulunmuyor. Geleneksel sözleşmelerde olduğu gibi, akıllı sözleşmelerde de tarafların hak ve yükümlülükleri yer alıyor. Ancak geleneksel sözleşmelerden farklı olarak, bu yükümlülüklerin otomatik olarak yerine getirilmesi sağlanıyor.

Bu konuda çeşitli devletler yasama faaliyetlerine dahi başlamış durumda. Örneğin; 2016 yılında ABD Vermont’ta H.868 numaralı Kanun[4] ile Blockchain tabanlı kayıtların, Vermont Delil Yasaları’na göre işletme kaydı olarak geçerli olduğu kabul edildi.

29 Mart 2017 tarihinde ABD’nin Arizona Eyaleti’nde, Blockchain ve Akıllı Sözleşmelerin mevcut Arizona kanunlarına göre geçerliliğine dair HB2417 numaralı Kanun[5] yürürlüğe girdi. Bu kanundaki Blockchain ve Akıllı Sözleşme (Smart Contracts) tanımları oldukça açıklayıcı:

 Blockchain teknolojisi: dağıtılmış kayıt teknolojisi olup dağıtılmış, merkezi olmayan, paylaşılan ve çoğaltılmış kamusal veya özel kayıt defterlerini içeriyor.  Defterdeki kriptografi ile korunan data ise; değişmez ve denetlenebilir nitelikte. Smart contract (akıllı sözleşme) ise olay güdümlü programlamaya dayalı, dağıtılmış, merkezi olmayan, paylaşılmış ve çoğaltılmış kayıt defteri ve bu defterdeki varlıkların transferini yöneten bir sistem.”

Aslında HB2417 Sayılı Kanun, elektronik kayıt ve imzaların hukuki geçerliliğini düzenleyen Arizona Electronic Transactions (Arizona Elektronik İşlemler) Yasası’nı değiştiren kanun (Amendment) niteliğinde. Elektronik İşlemler Yasası, halihazırdaki haliyle Blockchain ve Akıllı sözleşmeleri de kapsayabilecek nitelikte olsa da, kanuni açıklık sağlamak amacıyla anılan yasa ile “Blockchain Teknolojisi” başlıklı bir bölüm yasaya eklendi. Bu eke göre:

“Blockchain Teknolojisi ile korunan bir imza elektronik forma sahip kabul edilir ve elektronik bir imza niteliğindedir. Blockchain Teknolojisi ile korunan bir kayıt ve sözleşme elektronik forma sahip elektronik bir kayıt olarak kabul edilir.”

Düzenlemede akıllı sözleşmeler ile ilgili özel bir bölüm de bulunuyor:

“Akıllı sözleşmeler, ticari işler için düzenlenebilir. Bir sözleşme salt bir akıllı sözleşme terimi içerdği için; hukuki etkisi, geçerliliği veya uygulanabilirliği yadsınamaz.”

Görüldüğü üzere ABD’li kanunkoyucular muhtemelen teknolojik bilgi desteği alarak, blockchain ve akıllı sözleşme kavramlarını oldukça iyi kavramanın yanı sıra, açık ve yoruma yer vermeyecek kadar somut ifadeler ile  hukuken düzenlemişler.

Bu konuda ABD dışında başka devletler de dijital dönüşümün parçası olmak için harekete geçmiş durumda. 1990’larda internet devrimine sahne olan Estonya bu kez de Blockchain ve Akıllı Sözleşmeler alanını uzun zamandır takip ediyor ve E-devlet alanındaki liderliğini devam ettireceğe benziyor.

Gün geçtikçe daha fazla sayıda ülke, blockchain ve akıllı sözleşmeler ile ilgili bir dijital politika belirliyor. Avrupa Parlamentosu ise [6] 2017 yılında akıllı sözleşmeler ile ilgili görüşlerini de paylaştığı “Blockchain Teknolojisi Hayatımızı Nasıl Etkileyecek?” başlıklı bir rapor yayınladı. Akıllı sözleşmelerin söz konusu raporda altı çizilen  zayıf noktaları ise, aşağıda değinileceği üzere yapay zekâ tarafından güçlendirilebilecek nitelikte.

  1. YAPAY ZEKALI AKILLI SÖZLEŞMELER

Özellikle Etherium gibi ikinci nesil kripto para birimlerinde kullanılan akıllı sözleşmeler (“Smart contracts”) merkezi olmayan kripto teknolojiler bakımından umut veren örnekler. Akıllı sözleşmeler, ekonomik, hukuki ve politik kuralları içinde barındırırken, aynı zamanda otonom teknolojileri yönetmek konusunda da temel öğe olarak kabul edilebilirler[7].

Akıllı sözleşme ismi, genellikle insanlara işin içinde bir yapay zekâ teknolojisi olduğunu düşündürüyor. Bu kanının aksine, akıllı bir sözleşme yaratmak için yapay zekâ bir ön koşul değil. Fakat, akıllı sözleşmelerin gerçek dünyada tam anlamıyla geçerliliği olan etkin bir sözleşme olabilmesi, ancak yapay zekâ desteği ile mümkün.  Akıllı sözleşmelerdeki obfuscation (kodların daha zor anlaşılmasını sağlama) tekniği, güvenlik ve gizliliği sağlıyor ancak hukuki geçerliliğin denetimini zorlaştırıyor. Bu nedenle yapay zekâ yoksunu akıllı sözleşmelerin gerçek dünyadaki klasik sözleşmeler ile yarışması zor.

Yapay zekâ tarafından kullanıcı girdileri, sözleşme koşullarını yerine getiren akıllı birer sözleşme koduna çeviriliyor. Ayrıca akıllı sözleşme koduna ek olarak; yapay zekâ tarafından tarafların kendi dillerinde yazılmış ve gerektiğinde mahkemeye de sunulabilecek yasal geçerliliği olan bir belge de oluşturulabiliyor.

Özetle; yapay zekâ desteği ile hiçbir hukuk veya yazılım bilgi ve/veya deneyimine ihtiyacınız olmaksızın, hukuken bağlayıcılığı olan akıllı bir sözleşme yaratabilirsiniz.

Dünyada bu konuda hizmet vermeye başlayan pek çok yazılım geliştirilmekte.  Önemli bir örnek; Estonya merkezli Agrello isimli şirket. Anılan şirket, yapay zekâ yardımıyla müşterileri için Executive Distributed Code Contracts (EDCCs) (Uygulanabilir Dağıtılmış Kod Sözleşmeleri) oluşturuyor. Agrello’nun baş bilim adamı Alexander Norta, şimdiye kadar mevcut Akıllı Sözleşme teknolojisinin hukuki geçerlilik eksikliği ve belirsizlikleri nedeniyle gerçek bir sözleşme olarak uygulanmasının olanaksız olduğunu, bu nedenle yapay zekâ teknolojisini kullanarak, Akıllı Sözleşmeleri yasal olarak bağlayıcı ve herkese açık hale getireceklerini belirtiyor[8].

  1. HUKUK VE TEKNOLOJİ İŞBİRLİĞİNDE BİR DİJİTAL POLİTİKA ŞART!

9 Haziran 2017 tarihinde Helsinki Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde gerçekleştirilen “Law and Digitalization” Konferansı’nda konuşan, Etherium[9] (https://www.ethereum.org) kurucusu Gavin Wood, Etherium’un yapay zekâ desteği ile daha fazla şeffaflık ve yarar getireceğini fakat sistemin üst noktasında yine insan faktörünün bulunduğunu vurguladı[10]. Wood, “liberalizm, özgürlük ve bireysel seçim” sloganlarıyla müjdelediği Etherium ve genel olarak Blockchain ile ilgili konulmasında: “Hukuk şimdi hemen, telafisi imkansız zararlardan kaçınılması için yeni sistemle birlikte hareket etmeli.” diyor.

Blockchain ve akıllı sözleşmeler, her gün insanlığa daha fazla entegre olmaya başlayan yapay zekanın ilgili yasal düzenlemelere uygun hareket etmesini sağlayan bir altyapı da oluşturabilirler[11]. Hiçbir devlet, şahıs veya özel şirket, İnterneti tek başına yönetmiyor, İnternet bunlardan hiçbirine ait değil. Tam da bu yüzden artık ekonomik olarak ayakta kalmak isteyen hiçbir devlet ve hukuk sisteminin totaliter ve içe kapalı olması mümkün değil.

Blockchain ve Akıllı Sözleşme teknolojisi, dünyada İnternetin olduğu her yerde kullanılabilir. Bu nedenle teknolojik gelişmeleri sadece seyreden devletlerin dahi çok yakında yüzleşecekleri bu sistemler ile ilgili olarak Dijital Politikalar geliştirmeleri, en az siber güvenlik politikaları kadar önemli.

Görülen o ki bankacılık ve hukuk sistemlerinin en güçlü taşıyıcıları olduğu günümüz devletlerinin dönüşümü yine bu iki temel alanın dönüşümüyle olacak. Bu alanlardaki devrim ise özellikle yapay zekâ tarafından desteklenen son teknolojiler (state-of-the-art technologies) sayesinde insanlık ile buluşmaya hazırlanıyor.

 

[1] https://www.cnbc.com/2017/06/26/ibm-building-blockchain-for-seven-major-banks-trade-finance.html 

[2] Nick Szabo: bilgisayar bilimcisi, yazar ve George Washington Üniversitesi’nde eski hukuk profesörüdür. Smart contract bilgisayar protokolü ve dijital para birimi araştırmalarıyla tanınır. (Vikipedi) 

[3] Szabo, Nick: Smart Contracts,   

(http://www.fon.hum.uva.nl/rob/Courses/InformationInSpeech/CDROM/Literature/LOTwinterschool2006/szabo.best.vwh.net/smart.contracts.html)

[4] Orijinal dildeki kanun metni için bkz: http://legislature.vermont.gov/bill/status/2016/H.868

[5] Orijinal dildeki kanun metni için bkz: http://www.azleg.gov/legtext/53leg/1r/bills/hb2417h.htm

[6]http://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document.html reference=EPRS_IDA%282017%29581948

[7] Omohundro, Steve: Srı Talk AI, Robotıcs, And Smart Contracts

(https://steveomohundro.com/2015/04/18/sri-talk-ai-robotics-and-smart-contracts/)

[8] Suberg, William: Estonia Eyes Blockchain, Artificial Intelligence For Legal Sphere 

   (https://cointelegraph.com/news/estonia-eyes-blockchain-artificial-intelligence-for-legal-sphere)

[9] Ethereum, akıllı sözleşmeleri çalıştıran merkezi olmayan bir platformdur. Kendi ifadeleri ile “tam olarak kesinti,      sansür, dolandırıcılık veya üçüncü taraf müdahalesi olmadan programlanmış olarak çalışan uygulamalar”    yaratır. Daha fazlası için: https://www.ethereum.org/

[10] https://www.helsinki.fi/en/networks/legal-tech-lab/events/law-and-digitalization-09062017.

[11] Omohundro, Steve: Cryptocurrencies, Smart Contracts, And Artificial İntelligence 

(https://www.researchgate.net/publication/286243801_Cryptocurrencies_smart_contracts_and_artificial_intelligence)

Facebook Yorumları